Organska proizvodnja u Pančevu traži svoj zamah
Na prostoru Južnog Banata, gde je poljoprivreda oduvek značila intenzivnu proizvodnju i visoke prinose, organska proizvodnja dugo je bila više izuzetak nego pravilo.
Međutim, danas se ta slika postepeno menja.
O tom procesu, njegovim izazovima i perspektivama govori naučni savetnik dr Vladimir Filipović.
Foto: Privatna arhivaFoto: Privatna arhiva
Situacija u vezi sa organskom proizvodnjom na teritoriji Pančeva i šireg područja Južnog Banata poslednjih godina pokazuje postepen, ali stabilan razvoj, uprkos brojnim izazovima koji su karakteristični za region.
Tako stanje vidi pančevački stručnjak u pomenutoj oblasti, koji podseća da je ovo tradicionalno poljoprivredno područje u kom dominira konvencionalna proizvodnja.
Kvalitetno zemljište važan preduslov
Filipović napominje da su ovde nosioci proizvodnje ratarske kulture – kukuruz, pšenica, suncokret.
– Takav model, zasnovan na intenzivnoj proizvodnji, dugo je predstavljao ograničenje za brži razvoj organske poljoprivrede. Razlog nije samo u navikama proizvođača, već i u prisustvu ostataka agrohemikalija u zemljištu, što zahteva vreme da bi se ispunili uslovi za organsku proizvodnju. Ipak, u poslednjih deset do petnaest godina dolazi do vidljivih promena. Sve veći broj proizvođača u Pančevu, ali i u opštinama kao što su Kovačica, Opovo, Alibunar, Bela Crkva i Vršac, prepoznaje potencijal organske proizvodnje. Taj potencijal se ogleda ne samo u višoj tržišnoj vrednosti proizvoda već i u održivijem pristupu upravljanju zemljištem – objašnjava on.
Foto: Privatna arhivaFoto: Privatna arhiva
Posebnu prednost ovog područja, kako dodaje, predstavljaju kvalitetni zemljišni resursi.
– Uz adekvatnu konverziju, ovo područje može da da visokokvalitetne organske proizvode, naročito u povrtarstvu, voćarstvu, kao i u proizvodnji lekovitog i aromatičnog bilja. To su segmenti gde organska proizvodnja ima realnu šansu da bude konkurentna – napominje stručnjak.
Pojava prvih proizvođača
Govoreći o počecima, Filipović ističe ulogu pionira, koji su u ovom regionu prepoznali značaj organske proizvodnje, kao što su „Galus d.o.o.”, odnosno brend „Soya Food”, a zatim i individualni proizvođač Zoran Atanacković.
– Oni su se bavili organskom proizvodnjom ratarskih i povrtarskih kultura primenjujući principe održivog gazdovanja i očuvanja zemljišnih resursa u vreme kada to nije bilo uobičajeno. Važnu ulogu u razvoju imala je i naučna podrška, jer je jedno od značajnih mesta bilo demonstraciono polje organske proizvodnje na oglednom dobru Istraživačko-razvojnog instituta „Tamiš”. Tu su primenjivane savremene metode, uključujući i organsku proizvodnju i sertifikaciju semena. To je bio konkretan primer kako organska proizvodnja može da izgleda u praksi – navodi naučni savetnik.
Foto: Privatna arhivaFoto: Privatna arhiva
Istorijski posmatrano, kaže on, ozbiljniji razvoj počinje krajem prve decenije 2000-ih.
– Tada se pojavljuju prvi sertifikovani proizvođači. U početku je sve bilo sporo i uglavnom se svodilo na pojedinačne inicijative entuzijasta. Nedostajali su sistemska podrška, stručna edukacija i razvijeno tržište. Ali s procesima približavanja Evropskoj unifji i preko međunarodnih projekata, organska proizvodnja postepeno dobija na značaju – ističe Filipović.
Struka značajno pomogla
U tom procesu, kako ističe, značajnu ulogu imali su i stručnjaci.
– Kolega Vladan Ugrenović i ja smo u periodu od 2008. do 2012. godine organizovali veliki broj prezentacija, tribina, okruglih stolova i radionica. Rad je bio usmeren na edukaciju proizvođača, razvoj stručnih priručnika i primenu savremenih tehnologija u organskoj proizvodnji. Posebno nam je bilo važno da te tehnologije prilagodimo lokalnim agroekološkim uslovima, jer bez toga nema uspešne konverzije. Terenski rad bio presudan, jer smo obukama, radionicama i u direktnom radu s proizvođačima uspeli da podignemo svest o značaju organske proizvodnje, ali i da omogućimo njenu konkretnu primenu. To nije proces koji se dešava preko noći – potrebno je vreme, ali i kontinuirana podrška – napominje pančevački stručnjak.
Foto: Privatna arhivaFoto: Privatna arhiva
Pored pojedinaca, značajnu ulogu imaju i institucije, pre svega „Serbia Organica”.
– Kao potpredsednik upravnog odbora od 2017. godine, imam priliku da učestvujem u kreiranju strategija razvoja organske proizvodnje na nacionalnom nivou, ali i u njihovoj primeni na lokalu. Važno je da se te strategije ne zadrže samo na papiru, već da zažive u praksi, posebno u regionima kao što je Južni Banat – navodi Filipović.
Ima potencijala, ali je problem konverzija
Kada je reč o prednostima, Filipović ih vidi na više nivoa.
– Organski proizvođači mogu da ostvare višu tržišnu cenu, što delimično kompenzuje niže prinose. Pored toga, ovaj vid proizvodnje doprinosi očuvanju plodnosti zemljišta, biodiverziteta i kvaliteta voda. U regionu kao što je naš, gde je poljoprivreda intenzivna, to je izuzetno važno. Takođe, raste tražnja za organskim proizvodima, kako na domaćem, tako i na međunarodnom tržištu, što otvara prostor za izvoz. S druge strane, izazovi su brojni, a najveći problem je period konverzije. Tada proizvođači već ulažu više, koriste skuplje tehnologije, a još uvek ne mogu da ostvare punu cenu proizvoda. Tu su i povećani troškovi rada, potreba za većim znanjem, kao i ograničena dostupnost sredstava za zaštitu bilja i đubrenje. Pored toga, nedostaje infrastruktura za preradu i skladištenje, a kanali plasmana, posebno za male proizvođače, često su nestabilni. Ipak, uprkos svemu, broj proizvođača raste. Danas imamo veći broj i pravnih i fizičkih lica koja se bave organskom proizvodnjom – u Pančevu, Banatskom Novom Selu, Sakulama, Padini, ali i širom regiona. To pokazuje da interesovanje postoji i da se ovaj sektor razvija – navodi stručnjak.
Foto: Privatna arhivaFoto: Privatna arhiva
Gledajući u budućnost, Filipović ostaje umereni optimista.
– Potencijal je značajan, posebno ako organsku proizvodnju povežemo s konceptima održive poljoprivrede, kratkih lanaca snabdevanja i lokalnih tržišta. Uz dalju podršku stručnjaka, institucija i organizacija kao što je „Serbia Organica“, i uz aktivno učešće proizvođača, Južni Banat može postati jedan od značajnijih centara organske proizvodnje u Srbiji –
poručuje naučni savetnik.
(Pančevac/J. Filipović)
Stručnjaci na skupu u Pančevu: Poljoprivreda pred izazovima klime
Nove olakšice za poljoprivrednike: Nema pravdanja podsticaja za lucerku i detelinu
