U talasu pogroma 2004. godine ubijeno je devetoro Srba, proterano više od 4.000 ljudi i uništeno na desetine pravoslavnih svetinja, dok je nepovratno nestalo oko 10.000 vrednih fresaka, ikona i crkvenih predmeta.

Današnji dan, 17. mart, ostao je upisan kao jedan od najmračnijih datuma u novijoj istoriji srpskog naroda na Kosovu i Metohiji.

U talasu sinhronizovanog nasilja 2004. godine, pod izgovorom lažne vesti da su za stradanje trojice albanskih dečaka krivi Srbi, razularene mase krenule su na sve što je srpsko. U samo nekoliko dana zapaljene su stotine domova, porušene desetine pravoslavnih svetinja, a čitave srpske ulice i naselja ostala su bez svojih stanovnika.

U tri dana nasilja, koje su mnogi izveštaji kasnije nazvali etničkim čišćenjem, ubijeno je devetoro Srba koji su se uzdali u zaštitu međunarodnih snaga, 143 je teže ili lakše povređeno, a više od 4.000 je proterano. Uništeno je ili oštećeno skoro 1.000 srpskih kuća i desetine crkava i manastira. Kosovo Polje, Obilić, Đakovica, Gnjilane, Uroševac i Prizren, kao i devet sela na KiM gotovo su očišćeni od Srba.

Printscreen/YTPrintscreen/YT

Sa njima su nestale i knjige, ikone, freske i tragovi vekovnog prisustva jednog naroda. Ukradeno je ili uništeno oko 10.000 vrednih fresaka, ikona, putira i crkvenih predmeta. Nestale su knjige krštenih, venčanih i umrlih, svedočanstva o vekovnom trajanju Srba na Kosovu i Metohiji.

Na okrutan način ubijeni su Dragan Nedeljković (Prizren), Dobrivoj i Borko Stolić (Drajkovce kod Štrpca), Boban Perić (Gnjilane), Zlatibor Trajković (Kosovo Polje), Tonče Milosavljević i Nenad Vesić (Lipljan). U Kosovskoj Mitrovici stradali su od albanskog snajpera Borivoje Spasojević i Jana Tučev.

Pripreme pogroma
Pola godine pre Pogroma u Prištini su se, radi realizacije projekta “nezavisnog Kosova”, sastali američki obaveštajac Vilijam Voker, kreator “slučaja Račak”, general Vesli Klark, vojni komandant NATO agresije 1999, i Bil Klinton, bivši predsednik SAD, i politički zapovednik agresije, Ričard Holbruk i Bernar Kušner, diplomate i antisrpski lobisti. Holbruk i Kušner su tada obznanili pretnje rasformirane terorističke OVK o eskalaciji nasilja ako međunarodna zajednica bude odlagala priznavanje “nezavisnog Kosova”.

“Spontani” napadi

Oko 51.000 albanskih demonstranata, koji su se navodno “spontano” okupili širom Kosova i Metohije, pokrenulo se 17. marta tačno u podne. Sve je delovalo kao dobro usklađena akcija. U južnoj Kosovskoj Mitrovici masa je probila kordon Kfora na mostu na Ibru i upala u severni deo grada, većinski naseljen Srbima. Snajperskim hicima ubijena su dvojica Srba.

Istovremeno, nekoliko hiljada Albanaca iz Prištine krenulo je ka Čaglavici. Tamo je zapaljeno 11 srpskih kuća, a troje meštana je ranjeno. U samoj Prištini razjarena masa opkolila je zgradu JU programa, u kojoj je živelo tridesetak srpskih porodica. Sve oko zgrade je paljeno, a u jedan stan, u kojem se nalazilo četvoro dece, bačena su čak četiri Mlotovljeva koktela.

Nasilje se istovremeno širilo i u drugim gradovima. U Gnjilanu su zapaljene 22 srpske kuće, dok su desetine drugih demolirane. U Prizrenu je u prvom naletu uništeno gotovo sve srpsko – gorele su crkve i kuće u naselju Potkaljaja. U zgradi Prizrenske bogoslovije živ je izgoreo Dragan Nedeljković. Eparhija raško-prizrenska, tada praktično jedini izvor informacija sa terena, saopštila je iste večeri da je uništeno 14 srpskih manastira i crkava.

Nasilje nije stalo ni narednog dana. Obilić je 18. marta praktično ostao bez Srba. Vojnici Kfora su u poslednjem trenutku evakuisali desetak srpskih porodica. U Bresju su spaljene sve srpske kuće, a u Kosovu Polju zapaljen je Dom zdravlja u kojem je stradao još jedan Srbin.

Trodnevni talas razaranja i nasilja naglo je prestao 19. marta, odmah nakon sednice Saveta bezbednosti UN na kojoj je osuđeno divljanje albanskih ekstremista.

Kurti nastavio
Godine koje su usledile donele su još veću nesigurnost. Pritisci i incidenti nastavili su se i danas, posebno pod vlašću Aljbina Kurtija, kada su Srbi sve češće izloženi hapšenjima, napadima i institucionalnim pritiscima. Od januara 2021. do danas na KiM je zabeleženo 735 etnički motivisanih incidenata u kojima su mete bile Srbi, njihova i imovina SPC. Pre četiri godine, dan uoči obeležavanja martovskog pogroma, do zuba naoružani pripadnici ROSU upali su u sedam srpskih kuća u Štrpcu, Sevcu i Brezovici, kao i u zgradu Privremenog organa opštine Štrpce.

Poslednji opasni plan Prištine je sporni propis o strancima, koji mnogi vide kao pokušaj da se srpsko stanovništvo dodatno marginalizuje i potisne sa svojih vekovnih ognjišta.

Palili konake Pećke patrijaršije
Direktor Kancelarije za Kosovo i Metohiju Petar Petković izjavio je juče da albanski separatizam u samoj svojoj srži ima antisrpsku i antipravoslavnu komponentu. Podsetio je da su još 16. marta 1981. godine u rušilačkim demonstracijama albanskih separatista spaljeni konaci Pećke patrijaršije. Kako je istakao, “u 45 godina koje su usledile bili smo svedoci kontinuiranih napada na srpske svetinje na KiM”:

– Pećka patrijaršija je vekovima bila duhovni izvor sa kojeg se napajao srpski narod na Kosovu i Metohiji, i svako zlo je nadživela, pa i ono iz 2004. Danas je taj biser srpske kulture i jedno od naših nacionalnih vrela na Uneskovoj listi svetske baštine, i kao takva je glasni svedok veličine, kako srpske kulture, tako i našeg istorijskog stradanja – zaključio je Petković.

Printscreen/YT

Snajper usmrtio Borivoja i Janu
Metak ispaljen iz snajpera usmrtio je i Borivoja Spasojevića (63) iz Kosovske Mitrovice. Pogođen je u blizini srca i pao je na ulici.

– Pronašao sam ga na trotoaru, nedaleko od naše kuće. Već je bio mrtav – ispričao je njegov sin Dragan.

Hitac je ispaljen iz pravca takozvana Tri solitera, gde žive i Albanci.

Snajperski metak usmrtio je i Janu Tučev (36), koja je pogođena dok je stajala na terasi svog stana. Tokom napada povređene su i desetine Srba iz severnog dela Kosovske Mitrovice.

(Objektiv)